Het wapen en de vlag van Zandvoort

Het wapen van Zandvoort

De gemeente Zandvoort heeft een eigen wapen dat vanwege de Koning in 1816 door de Hoge Raad van Adel werd verleend. Voor zover kan worden nagegaan werd het wapen voor het eerst in 1613 gebruikt voor de Schout en de Schepenen van het dorp Santvoort.
Het gemeentewapen van Zandvoort werd bevestigd bij Besluit van de Hoge Raad van Adel van 22 oktober 1817. Het gemeentewapen gaat terug op dat van de gelijknamige heerlijkheid: in blauw, drie goudkleurige vissen, twee schuinkruislings, de koppen naar beneden, de derde paalsgewijs daar overheen, met de kop naar boven. Deze plaatsingswijze van drie vissen is binnen de Heraldiek zeldzaam, maar niet uniek. In Renesse vinden we hem driemaal terug en wel in de familiewapens Van Cleef, Van Ogten en Steur. In het laatste geval is er duidelijk sprake van een sprekend wapen met drie steuren.

Betekenis
Wat betekent het Zandvoortse wapen? Daarover zijn de meningen verdeeld. We geven hieronder enkele benaderingswijzen, waarvan er één uitgaat van de letterlijke betekenislaag van de afbeelding en de andere geënt is op de symbolische interpretatie binnen de vroegchristelijke iconologie.

Vissen in gemeentewapens zijn gangbaar. Vooral bij vissersplaatsen. Binnen deze optiek verwijzen de vissen van Zandvoort naar het feit dat Zandvoort eeuwenlang een vissersdorp is geweest. Wie zich verder in de geschiedenis verdiept kan nog stellen dat de vissen haringen voorstellen, waarmee de arme vissers in Zandvoort in hun onderhoud hebben voorzien.

Anderen wijzen op een vormovereenkomst met een bekend Byzantijns Christusmonogram. Binnen deze redenering zijn de drie vissen een gekerstend zeemanssymbool, waarmee het christelijke Zandvoort van zijn geloof getuigt. Volgens deze school zijn de kruislings geplaatste vissen een afgeleid Christusmonogram. Een speciale manier waarop de beginletters van de naam Chrisus -de ‘Chi’ en de ‘Rho’- in vroeger tijden werden gecombineerd tot één symboolletter -monogram- waarmee men naar Christus verwijst. In dit monogram valt een door de letters gevormde ‘zesster’ op. De plaatsingswijze van de vissen volgt de vorm van het monogram en levert tevens de typische ‘zesster’ op. Tevens wordt in de christelijke symboliek regelmatig verwezen naar Christus met het acrostichon ‘ichtus’, oudgrieks voor ‘vis’ en afgeleid van Iesos Christos Theou Uisos Soter, ofwel Jezus Christus Gods Zoon Zaligmaker. De vraag is alleen of in het protestantse Holland men het in de dagen dat het gemeentewapen werd geconcipieerd een Christusmonogram nog wel een passend symbool vond.

De Zandvoortse vlag

Sinds 1949 heeft Zandvoort ook een officiële gemeentevlag. De gemeenteraad van Zandvoort besloot daartoe in de vergadering van 18 oktober van dat jaar.
De vlag bestaat uit twee banen: een goud-gele baan aan de bovenzijde en een azuurblauwe baan aan de onderzijde.