Het raadhuis van Zandvoort

Het raadhuis van Zandvoort bestaat heden ten dage uit drie gedeeltes. Het meest in het oog springende is het monumentale deel aan het Raadhuisplein. Het is in 1912 gebouwd in Hollands classicistische stijl. Het is een rijksmonument sinds april 2001. Het raadhuis kent verder twee uitbreidingen van respectievelijk 1980 en 1995 aan de Kleine Krocht/Swaluëstraat.

Kerkstraat
Het raadhuis van Zandvoort heeft zich niet altijd op de huidige locatie bevonden. Tot 1912 hield het plaatselijke bestuur en de administratie huis in een van Zandvoorts oudste straten, de Kerkstraat. Eerst in een pand op nummer 19 en vanaf 1873 nam het gemeentebestuur een nieuw raadhuis aan de overzijde in gebruik.

Nieuwbouw
Toen dit raadhuis door de groei van de bevolking en de toename van de gemeentelijke taken na ruim 35 jaar alweer te klein geworden was, volgde een zoektocht naar een geschikte locatie voor nieuwbouw. Het werd een stuk grond tussen de Haltestraat en Kleine Krocht, vlak tegenover het rond de eeuwwisseling gereed gekomen postkantoor en het eindpunt van de elektrische tram.

Architect
Gemeentearchitect Joh. Jansen (die meer in Zandvoort ontworpen heeft, voor o.a. de sociale woningbouw van de jaren ’20) kreeg in 1909 de opdracht een ontwerp te maken voor het nieuwe raadhuis met daarin tevens een politiebureau en voor een conciergewoning aan de westzijde. Met de bouw was een bedrag gemoeid van ƒ 55.500,- (€ 25.185,-) In het najaar van 1911 werd de eerste steen gelegd en op 3 september 1912 werd het raadhuis officieel geopend door de toenmalige burgemeester Beeckman.

Zeemotieven
Het vlindervormige gebouw kent twee verdiepingen met een zolder en heeft een schilddak met aankapping en leistenen in Maasdekking. De voorgevel en zijgevels van het gebouw zijn representatief van opzet terwijl de achtergevel sober is opgetrokken. Bij de voorzijde ligt de nadruk op de in Lodewijk XV-stijl gedecoreerde, in zandsteen uitgevoerde middenpartij met bordes dat bereikbaar is via twee trappen. Het bordes geeft toegang tot de hoofdingang op de eerste etage. Aan de voorzijde bevindt zich beeldhouwwerk van de Haarlemse beeldhouwer G. Veldhuis, gebaseerd op zeemotieven zoals schelpen en dolfijnen. De raadzaal bevindt zich op de eerste verdieping, aan de zijde van de Haltestraat.

Politiebureau
Vanaf de ingebruikname tot 1949 was in het raadhuis tevens het politiebureau gevestigd. De ingang bevond zich aan de Haltestraat (nu personeelsingang). Aan de voorzijde, onder het bordes, bevond zich een deur die leidde naar twee cellen. De een links, de ander rechts van de deur. Na het vertrek van de politie is de deur verwijderd en een fontein aangebracht. In 1949 verhuist het politiebureau naar een voormalig schoolgebouw aan de Hogeweg 37.

Uitbreidingen
De opzet van het raadhuis was geweest om alle gemeentelijke bureaus daarin onder te brengen. Maar als gevolg van de ontwikkeling van Zandvoort als badplaats, de uitbreiding van overheidstaken en de gestage bevolkingsgroei, was regelmatig sprake van ruimtegebrek. In de loop der jaren worden daarom steeds meer gemeentelijke diensten buiten het raadhuis gevestigd. Bijvoorbeeld op Raadhuisplein 4 (in 1921 aangekocht, het huidige Kruidvat), Schoolstraat 6 (1967) en de in 1952 gereed gekomen nieuwe watertoren.

De uitbreiding van 1980
Plannen voor een geheel nieuw te bouwen raadhuis kwamen weer aan de orde, maar toen de gemeente de kans kreeg om te beschikken over de panden ten westen van het raadhuis werd de oplossing voor het ruimtegebrek gezocht in een uitbreiding van het bestaande gebouw. In 1973 kregen vier architecten de opdracht een ontwerp te maken. Het kostte het bestuur zes jaar om het eens te worden over de plannen. Uiteindelijk zijn de ontwerpen van ir. C.J. Wagenaar en W. Ingwersen eerst samengevoegd en vervolgens vanwege de hoge kosten vereenvoudigd. Eind 1979 kon de bouw starten. Een voorspoedige bouw zorgde ervoor dat de nieuwe vleugel in november 1980 in gebruik kon worden genomen. Het gebouw bestaat uit twee verdiepingen en beschikt onder meer over een ruime ondergrondse archiefkelder

Carillon
Het raadhuis beschikt sinds 1981 over een carillon. Dit bevindt zich in het torentje boven de entree en telt 18 klokken. Het carillon werd op 19 maart 1981 bij de officiële opening van het verbouwde raadhuis in gebruik gesteld door oud-burgemeester A. Nawijn en zijn echtgenote. De aanschaf van het carillon is mede mogelijk gemaakt door schenkingen van verenigingen, bedrijven en oud-burgemeester A. Nawijn ter gelegenheid van zijn afscheid bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Naast de trap naar het bordes bevindt zich een plaquette.

De uitbreiding van 1995
Opmerkelijk is dat na het gereedkomen van de nieuwe vleugel in 1980, niet alle afdelingen er hun intrek namen. Burgerzaken bleef in de Schoolstraat en Onderwijs en Personeelszaken betrokken het gebouw op Raadhuisplein 4. De oorspronkelijke opzet alle afdelingen gezamenlijk te huisvesten kon in 1995 wel worden verwezenlijkt met de uitbreiding van architect H.J. Henket. De nieuwe vleugel sluit aan op de bestaande bouw en kent drie verdiepingen. Het oogt ruimtelijk door de vide en de hoge entree. Op de begane grond bevindt zich een centrale hal waarin de balie voor het publiek gevestigd is.

Renovatie 2005: leien dak en windvaan
Eind 2005 is het dak van het raadhuis grondig gerenoveerd. Onder meer zijn grote delen van het dakbeschot vernieuwd, de bijna 100 jaar oude leistenen zijn vervangen door nieuwe en de goten en al het loodwerk is vervangen. Alles is zo gemaakt dat het dak zeker weer 100 jaar mee kan.
De windvaan die het torentje op het dak siert verkeerde ook in zeer slechte staat. In de onderkant van het ongeveer 1 meter lange schip zat bijvoorbeeld een diepe scheur en van het bladgoud was weinig meer over. Bij de dakrenovatie zijn daarom gelijk de door weer en wind aangetaste stukken vervangen, waarna een nieuwe laag bladgoud is aangebracht. Het schip ziet er nu weer als nieuw uit. Geheel in stijl met het vernieuwde dak en de herstelde kapellen.
De herkomst en de bedoeling van het schip zijn niet meer exact te traceren. Hoogstwaarschijnlijk heeft de windvaan een relatie met het verleden van Zandvoort als vissersdorp en is het een bomschuit. Wel is bekend dat het bootje gemaakt is door de Zandvoorter Pieter van der Geer (geboren op 20 maart 1861 en overleden op 1 augustus 1928).

Bronnen
- ‘Uitbreiding raadhuis Zandvoort’, auteur: P.Brune, 1981
- Zandvoorts Museum